రాజోవాచ ॥
౧ ॥
The king said:
విచిత్రమిదమాఖ్యాతం భగవన్ భవతా మమ ।
దేవ్యాశ్చరితమాహాత్మ్యం రక్తబీజవధాశ్రితమ్ ॥
౨ ॥
O revered one, you have told me this wondrous account of the Devi's deeds and greatness, the story of how Raktabija was slain.
భూయశ్చేచ్ఛామ్యహం శ్రోతుం రక్తబీజే నిపాతితే ।
చకార శుమ్భో యత్కర్మ నిశుమ్భశ్చాతికోపనః ॥
౩ ॥
Now I wish to hear what Shumbha did after Raktabija fell, and what the wrathful Nishumbha did.
ఋషిరువాచ ॥
౪ ॥
The Rishi said:
చకార కోపమతులం రక్తబీజే నిపాతితే ।
శుమ్భాసురో నిశుమ్భశ్చ హతేష్వన్యేషు చాహవే ॥
౫ ॥
When Raktabija had fallen and others had been slain in the battle, the asura Shumbha and Nishumbha were seized by a boundless rage.
హన్యమానం మహాసైన్యం విలోక్యామర్షముద్వహన్ ।
అభ్యధావన్నిశుమ్భోఽథ ముఖ్యయాసురసేనయా ॥
౬ ॥
Seeing his great army being slain, Nishumbha, burning with fury, rushed forward with the pick of the asura host.
తస్యాగ్రతస్తథా పృష్ఠే పార్శ్వయోశ్చ మహాసురాః ।
సన్దష్టౌష్ఠపుటాః క్రుద్ధా హన్తుం దేవీముపాయయుః ॥
౭ ॥
Before him, behind him and at his sides came great asuras, biting their lips in anger, to slay the Devi.
ఆజగామ మహావీర్యః శుమ్భోఽపి స్వబలైర్వృతః ।
నిహన్తుం చణ్డికాం కోపాత్ కృత్వా యుద్ధం తు మాతృభిః ॥
౮ ॥
Shumbha too, of great valour, came surrounded by his own forces, having fought the Mothers, to slay Chandika in his anger.
తతో యుద్ధమతీవాసీద్దేవ్యా శుమ్భనిశుమ్భయోః ।
శరవర్షమతీవోగ్రం మేఘయోరివ వర్షతోః ॥
౯ ॥
Then a fierce battle broke out between the Devi and Shumbha and Nishumbha, the two of them pouring out a most violent rain of arrows, like two clouds raining.
చిచ్ఛేదాస్తాఞ్ఛరాంస్తాభ్యాం చణ్డికా స్వశరోత్కరైః ।
తాడయామాస చాఙ్గేషు శస్త్రౌఘైరసురేశ్వరౌ ॥
౧౦ ॥
Chandika cut down the arrows those two had loosed with the storm of Her own, and struck both lords of the asuras on their limbs with a flood of weapons.
నిశుమ్భో నిశితం ఖడ్గం చర్మ చాదాయ సుప్రభమ్ ।
అతాడయన్మూర్ధ్ని సింహం దేవ్యా వాహనముత్తమమ్ ॥
౧౧ ॥
Nishumbha, taking up a sharp sword and a gleaming shield, struck the lion, the Devi's noble mount, on the head.
తాడితే వాహనే దేవీ క్షురప్రేణాసిముత్తమమ్ ।
నిశుమ్భస్యాశు చిచ్ఛేద చర్మ చాప్యష్టచన్ద్రకమ్ ॥
౧౨ ॥
When Her mount was struck, the Devi at once cut through Nishumbha's fine sword with a razor-edged arrow, and his shield too, with its eight moons.
ఛిన్నే చర్మణి ఖడ్గే చ శక్తిం చిక్షేప సోఽసురః ।
తామప్యస్య ద్విధా చక్రే చక్రేణాభిముఖాగతామ్ ॥
౧౩ ॥
His shield and sword cut down, the asura hurled a spear; and as it came at Her, She split that too in two with Her discus.
కోపాధ్మాతో నిశుమ్భోఽథ శూలం జగ్రాహ దానవః ।
ఆయాతం ముష్టిపాతేన దేవీ తచ్చాప్యచూర్ణయత్ ॥
౧౪ ॥
Then the danava Nishumbha, swelling with rage, seized a trident; as it came, the Devi shattered that too with a blow of Her fist.
ఆవిధ్యాథ గదాం సోఽపి చిక్షేప చణ్డికాం ప్రతి ।
సాపి దేవ్యా త్రిశూలేన భిన్నా భస్మత్వమాగతా ॥
౧౫ ॥
Then he whirled a mace and hurled it at Chandika; that too, split by the Devi's trident, was turned to ash.
తతః పరశుహస్తం తమాయాన్తం దైత్యపుఙ్గవమ్ ।
ఆహత్య దేవీ బాణౌఘైరపాతయత భూతలే ॥
౧౬ ॥
Then, as that bull among daityas came on, axe in hand, the Devi struck him with a flood of arrows and laid him on the ground.
తస్మిన్నిపతితే భూమౌ నిశుమ్భే భీమవిక్రమే ।
భ్రాతర్యతీవ సఙ్క్రుద్ధః ప్రయయౌ హన్తుమమ్బికామ్ ॥
౧౭ ॥
When Nishumbha, his brother of fearsome prowess, had fallen to the ground, Shumbha, in towering rage, went forth to slay Ambika.
స రథస్థస్తథాత్యుచ్చైర్గృహీతపరమాయుధైః ।
భుజైరష్టాభిరతులైర్వ్యాప్యాశేషం బభౌ నభః ॥
౧౮ ॥
Standing in his chariot, with eight matchless arms raised high, each gripping a mighty weapon, he seemed to fill the whole sky.
తమాయాన్తం సమాలోక్య దేవీ శఙ్ఖమవాదయత్ ।
జ్యాశబ్దం చాపి ధనుషశ్చకారాతీవ దుఃసహమ్ ॥
౧౯ ॥
Seeing him come, the Devi blew Her conch, and drew from Her bowstring a twang most hard to bear.
పూరయామాస కకుభో నిజఘణ్టాస్వనేన చ ।
సమస్తదైత్యసైన్యానాం తేజోవధవిధాయినా ॥
౨౦ ॥
And She filled the quarters with the ringing of Her bell, a sound that struck the spirit from every daitya army.
తతః సింహో మహానాదైస్త్యాజితేభమహామదైః ।
పూరయామాస గగనం గాం తథైవ దిశో దశ ॥
౨౧ ॥
Then the lion, with great roars that made the mightiest elephants lose their rut, filled the sky, the earth and the ten directions.
తతః కాలీ సముత్పత్య గగనం క్ష్మామతాడయత్ ।
కరాభ్యాం తన్నినాదేన ప్రాక్స్వనాస్తే తిరోహితాః ॥
౨౨ ॥
Then Kali leapt up into the sky and struck the earth with both Her hands; at that crash, all the sounds before it were lost.
అట్టాట్టహాసమశివం శివదూతీ చకార హ ।
తైః శబ్దైరసురాస్త్రేసుః శుమ్భః కోపం పరం యయౌ ॥
౨౩ ॥
Shivaduti laughed peal upon peal, a laughter that boded ill for the asuras; at those sounds the asuras trembled, and Shumbha flew into a towering rage.
దురాత్మంస్తిష్ఠ తిష్ఠేతి వ్యాజహారామ్బికా యదా ।
తదా జయేత్యభిహితం దేవైరాకాశసంస్థితైః ॥
౨౪ ॥
When Ambika called out, ‘Stand, stand, O wicked one!’, the gods standing in the sky cried, ‘Victory!’
శుమ్భేనాగత్య యా శక్తిర్ముక్తా జ్వాలాతిభీషణా ।
ఆయాన్తీ వహ్నికూటాభా సా నిరస్తా మహోల్కయా ॥
౨౫ ॥
The spear Shumbha came and hurled, most dreadful with its flames, came on like a mountain of fire; She drove it off with a great blazing brand.
సింహనాదేన శుమ్భస్య వ్యాప్తం లోకత్రయాన్తరమ్ ।
నిర్ఘాతనిఃస్వనో ఘోరో జితవానవనీపతే ॥
౨౬ ॥
Shumbha's lion-like roar filled the space of the three worlds, O king, but a crash as dreadful as a thunderclap overcame it.
శుమ్భముక్తాఞ్ఛరాన్ దేవీ శుమ్భస్తత్ప్రహితాఞ్ఛరాన్ ।
చిచ్ఛేద స్వశరైరుగ్రైః శతశోఽథ సహస్రశః ॥
౨౭ ॥
The Devi cut the arrows Shumbha loosed, and Shumbha the arrows She sent, each with fierce arrows of their own, into hundreds and thousands of pieces.
తతః సా చణ్డికా క్రుద్ధా శూలేనాభిజఘాన తమ్ ।
స తదాభిహతో భూమౌ మూర్చ్ఛితో నిపపాత హ ॥
౨౮ ॥
Then Chandika, in wrath, struck him with Her spear; wounded, he fell senseless to the ground.
తతో నిశుమ్భః సమ్ప్రాప్య చేతనామాత్తకార్ముకః ।
ఆజఘాన శరైర్దేవీం కాలీం కేసరిణం తథా ॥
౨౯ ॥
Then Nishumbha, coming back to his senses, took up his bow and struck the Devi, Kali and the lion with arrows.
పునశ్చ కృత్వా బాహూనామయుతం దనుజేశ్వరః ।
చక్రాయుధేన దితిజశ్ఛాదయామాస చణ్డికామ్ ॥
౩౦ ॥
Again that lord of the danavas, that son of Diti, took on ten thousand arms and covered Chandika with discuses.
తతో భగవతీ క్రుద్ధా దుర్గా దుర్గార్తినాశినీ ।
చిచ్ఛేద తాని చక్రాణి స్వశరైః సాయకాంశ్చ తాన్ ॥
౩౧ ॥
Then Bhagavati Durga, who ends the suffering that is hard to cross, cut down those discuses and those arrows with arrows of Her own, in wrath.
తతో నిశుమ్భో వేగేన గదామాదాయ చణ్డికామ్ ।
అభ్యధావత వై హన్తుం దైత్యసేనాసమావృతః ॥
౩౨ ॥
Then Nishumbha, surrounded by the daitya army, seized a mace and rushed at Chandika to slay Her.
తస్యాపతత ఏవాశు గదాం చిచ్ఛేద చణ్డికా ।
ఖడ్గేన శితధారేణ స చ శూలం సమాదదే ॥
౩౩ ॥
Even as he fell upon Her, Chandika swiftly cut through his mace with Her keen-edged sword, and he took up a trident.
శూలహస్తం సమాయాన్తం నిశుమ్భమమరార్దనమ్ ।
హృది వివ్యాధ శూలేన వేగావిద్ధేన చణ్డికా ॥
౩౪ ॥
As Nishumbha, the tormentor of the gods, came on with the trident in his hand, Chandika pierced him through the heart with Her spear, hurled with force.
భిన్నస్య తస్య శూలేన హృదయాన్నిఃసృతోఽపరః ।
మహాబలో మహావీర్యస్తిష్ఠేతి పురుషో వదన్ ॥
౩౫ ॥
From the pierced heart came out another man, of great strength and great valour, crying, ‘Stop!’
తస్య నిష్క్రామతో దేవీ ప్రహస్య స్వనవత్తతః ।
శిరశ్చిచ్ఛేద ఖడ్గేన తతోఽసావపతద్భువి ॥
౩౬ ॥
As he came out, the Devi laughed aloud, and with Her sword cut off his head; and he fell to the ground.
తతః సింహశ్చఖాదోగ్రం దంష్ట్రాక్షుణ్ణశిరోధరాన్ ।
అసురాంస్తాంస్తథా కాలీ శివదూతీ తథాపరాన్ ॥
౩౭ ॥
Then the lion fiercely devoured those asuras whose necks he had crushed in his teeth, while Kali and Shivaduti devoured others.
కౌమారీశక్తినిర్భిన్నాః కేచిన్నేశుర్మహాసురాః ।
బ్రహ్మాణీమన్త్రపూతేన తోయేనాన్యే నిరాకృతాః ॥
౩౮ ॥
Some great asuras, pierced by Kaumari's spear, perished; others were driven off by the water Brahmani had made pure with Her mantra.
మాహేశ్వరీత్రిశూలేన భిన్నాః పేతుస్తథాపరే ।
వారాహీతుణ్డఘాతేన కేచిచ్చూర్ణీకృతా భువి ॥
౩౯ ॥
Others fell, split by Maheshwari's trident; some were ground to dust on the earth by blows of Varahi's snout.
ఖణ్డం ఖణ్డం చ చక్రేణ వైష్ణవ్యా దానవాః కృతాః ।
వజ్రేణ చైన్ద్రీహస్తాగ్రవిముక్తేన తథాఽపరే ॥
౪౦ ॥
Danavas were cut to pieces by Vaishnavi's discus, and others likewise by the thunderbolt loosed from Aindri's hand.
కేచిద్వినేశురసురాః కేచిన్నష్టా మహాహవాత్ ।
భక్షితాశ్చాపరే కాలీశివదూతీమృగాధిపైః ॥
౪౧ ॥
Some asuras perished, some fled from that great battle, and others were devoured by Kali, Shivaduti and the lion.