ఋషిరువాచ ॥
౧ ॥
The Rishi said:
చణ్డే చ నిహతే దైత్యే ముణ్డే చ వినిపాతితే ।
బహులేషు చ సైన్యేషు క్షయితేష్వసురేశ్వరః ॥
౨ ॥
When the daitya Chanda had been slain and Munda struck down, and many of his armies destroyed, the lord of the asuras —
తతః కోపపరాధీనచేతాః శుమ్భః ప్రతాపవాన్ ।
ఉద్యోగం సర్వసైన్యానాం దైత్యానామాదిదేశ హ ॥
౩ ॥
the mighty Shumbha, his mind given over to anger, commanded all the daitya armies to make ready for war.
అద్య సర్వబలైర్దైత్యాః షడశీతిరుదాయుధాః ।
కమ్బూనాం చతురశీతిర్నిర్యాన్తు స్వబలైర్వృతాః ॥
౪ ॥
‘Today let the eighty-six Udayudha chiefs of the daityas march out with all their forces, and the eighty-four of the Kambus, each surrounded by his own army.’
కోటివీర్యాణి పఞ్చాశదసురాణాం కులాని వై ।
శతం కులాని ధౌమ్రాణాం నిర్గచ్ఛన్తు మమాజ్ఞయా ॥
౫ ॥
‘Let the fifty asura clans of the Kotiviryas and the hundred clans of the Dhaumras go forth at my command.’
కాలకా దౌర్హృదా మౌర్యాః కాలకేయాస్తథాసురాః ।
యుద్ధాయ సజ్జా నిర్యాన్తు ఆజ్ఞయా త్వరితా మమ ॥
౬ ॥
‘Let the asuras called Kalakas, Daurhridas, Mauryas and Kalakeyas, armed for battle, march out swiftly at my command.’
ఇత్యాజ్ఞాప్యాసురపతిః శుమ్భో భైరవశాసనః ।
నిర్జగామ మహాసైన్యసహస్రైర్బహుభిర్వృతః ॥
౭ ॥
Having given these orders, Shumbha, the lord of the asuras, dreadful in his rule, went out surrounded by many thousands of great armies.
ఆయాన్తం చణ్డికా దృష్ట్వా తత్ సైన్యమతిభీషణమ్ ।
జ్యాస్వనైః పూరయామాస ధరణీగగనాన్తరమ్ ॥
౮ ॥
Seeing that most dreadful army approach, Chandika filled the space between earth and sky with the twang of Her bowstring.
తతః సింహో మహానాదమతీవ కృతవాన్ నృప ।
ఘణ్టాస్వనేన తన్నాదమమ్బికా చోపబృంహయత్ ॥
౯ ॥
Then, O king, Her lion gave a mighty roar, and Ambika swelled that roar with the ringing of Her bell.
ధనుర్జ్యాసింహఘణ్టానాం నాదాపూరితదిఙ్ముఖా ।
నినాదైర్భీషణైః కాలీ జిగ్యే విస్తారితాననా ॥
౧౦ ॥
When bowstring, lion and bell had filled every quarter with sound, Kali, opening Her mouth wide, rose above them all with Her own terrible roars.
తం నినాదముపశ్రుత్య దైత్యసైన్యైశ్చతుర్దిశమ్ ।
దేవీ సింహస్తథా కాలీ సరోషైః పరివారితాః ॥
౧౧ ॥
Hearing that uproar, the daitya armies closed in from all four sides in fury, surrounding the Devi, the lion and Kali.
ఏతస్మిన్నన్తరే భూప వినాశాయ సురద్విషామ్ ।
భవాయామరసింహానామతివీర్యబలాన్వితాః ॥
౧౨ ॥
Meanwhile, O king, for the destruction of the enemies of the gods and for the good of those lions among the immortals, the shaktis, great in valour and strength —
బ్రహ్మేశగుహవిష్ణూనాం తథేన్ద్రస్య చ శక్తయః ।
శరీరేభ్యో వినిష్క్రమ్య తద్రూపైశ్చణ్డికాం యయుః ॥
౧౩ ॥
the shaktis of Brahma, Shiva, Guha (Kartikeya), Vishnu and Indra — came forth from their bodies and went to Chandika, each in the form of the god She came from.
యస్య దేవస్య యద్రూపం యథా భూషణవాహనమ్ ।
తద్వదేవ హి తచ్ఛక్తిరసురాన్ యోద్ధుమాయయౌ ॥
౧౪ ॥
Whatever form each god had, with his very ornaments and mount, in just that form his shakti came to fight the asuras.
హంసయుక్తవిమానాగ్రే సాక్షసూత్రకమణ్డలుః ।
ఆయాతా బ్రహ్మణః శక్తిర్బ్రహ్మాణీ సాభిధీయతే ॥
౧౫ ॥
Brahma's shakti came seated in a chariot drawn by swans, bearing a rosary and a water-pot; She is called Brahmani.
మాహేశ్వరీ వృషారూఢా త్రిశూలవరధారిణీ ।
మహాహివలయా ప్రాప్తా చన్ద్రరేఖావిభూషణా ॥
౧౬ ॥
Maheshwari came riding a bull, holding a fine trident, with great serpents for bracelets and the crescent moon for Her ornament.
కౌమారీ శక్తిహస్తా చ మయూరవరవాహనా ।
యోద్ధుమభ్యాయయౌ దైత్యానమ్బికా గుహరూపిణీ ॥
౧౭ ॥
Kaumari, spear in hand and riding a splendid peacock, came to fight the daityas: Ambika in the form of Guha.
తథైవ వైష్ణవీ శక్తిర్గరుడోపరి సంస్థితా ।
శఙ్ఖచక్రగదాశార్ఙ్గఖడ్గహస్తాభ్యుపాయయౌ ॥
౧౮ ॥
So too Vaishnavi, the shakti of Vishnu, came seated on Garuda, with conch, discus, mace, the Sharnga bow and a sword in Her hands.
యజ్ఞవారాహమతులం రూపం యా బిభ్రతో హరేః ।
శక్తిః సాప్యాయయౌ తత్ర వారాహీం బిభ్రతీ తనుమ్ ॥
౧౯ ॥
The shakti of Hari, who takes the matchless form of the sacrificial boar, came there too, bearing a boar's body.
నారసింహీ నృసింహస్య బిభ్రతీ సదృశం వపుః ।
ప్రాప్తా తత్ర సటాక్షేపక్షిప్తనక్షత్రసంహతిః ॥
౨౦ ॥
Narasimhi came there bearing a body like Narasimha's, the tossing of Her mane scattering the hosts of stars.
వజ్రహస్తా తథైవైన్ద్రీ గజరాజోపరి స్థితా ।
ప్రాప్తా సహస్రనయనా యథా శక్రస్తథైవ సా ॥
౨౧ ॥
So too came Aindri, thunderbolt in hand, seated on the king of elephants, with a thousand eyes: as Indra is, so was She.
తతః పరివృతస్తాభిరీశానో దేవశక్తిభిః ।
హన్యన్తామసురాః శీఘ్రం మమ ప్రీత్యాఽఽహ చణ్డికామ్ ॥
౨౨ ॥
Then Shiva, surrounded by these shaktis of the gods, said to Chandika: ‘Let the asuras be slain at once, for My gladness.’
తతో దేవీశరీరాత్తు వినిష్క్రాన్తాతిభీషణా ।
చణ్డికాశక్తిరత్యుగ్రా శివాశతనినాదినీ ॥
౨౩ ॥
Then from the Devi's body came forth the shakti of Chandika Herself, most terrible and fierce, howling like a hundred jackals.
సా చాహ ధూమ్రజటిలమీశానమపరాజితా ।
దూత త్వం గచ్ఛ భగవన్ పార్శ్వం శుమ్భనిశుమ్భయోః ॥
౨౪ ॥
That unconquered Devi said to Shiva of the smoke-grey matted locks: ‘O Bhagwan, go as My messenger to Shumbha and Nishumbha.’
బ్రూహి శుమ్భం నిశుమ్భం చ దానవావతిగర్వితౌ ।
యే చాన్యే దానవాస్తత్ర యుద్ధాయ సముపస్థితాః ॥
౨౫ ॥
‘Tell Shumbha and Nishumbha, those two exceedingly proud danavas, and whatever other danavas are gathered there for battle:’
త్రైలోక్యమిన్ద్రో లభతాం దేవాః సన్తు హవిర్భుజః ।
యూయం ప్రయాత పాతాలం యది జీవితుమిచ్ఛథ ॥
౨౬ ॥
‘Let Indra have the three worlds, and let the devas receive the offerings of the yajna. Go down to Patala, if you wish to live.’
బలావలేపాదథ చేద్భవన్తో యుద్ధకాఙ్క్షిణః ।
తదాగచ్ఛత తృప్యన్తు మచ్ఛివాః పిశితేన వః ॥
౨౭ ॥
‘But if, in the pride of your strength, you long for battle, then come, and let My jackals be sated with your flesh.’
యతో నియుక్తో దౌత్యేన తయా దేవ్యా శివః స్వయమ్ ।
శివదూతీతి లోకేఽస్మింస్తతః సా ఖ్యాతిమాగతా ॥
౨౮ ॥
Because that Devi appointed Shiva Himself as Her messenger, She became famed in this world as Shivaduti.
తేఽపి శ్రుత్వా వచో దేవ్యాః శర్వాఖ్యాతం మహాసురాః ।
అమర్షాపూరితా జగ్ముర్యత్ర కాత్యాయనీ స్థితా ॥
౨౯ ॥
The great asuras, hearing the Devi's words as Sharva (Shiva) told them, were filled with rage and went to where Katyayani stood.
తతః ప్రథమమేవాగ్రే శరశక్త్యృష్టివృష్టిభిః ।
వవర్షురుద్ధతామర్షాస్తాం దేవీమమరారయః ॥
౩౦ ॥
Then, swollen with fury, the enemies of the gods struck first, raining arrows, spears and lances upon the Devi.
సా చ తాన్ ప్రహితాన్ బాణాఞ్ఛూలశక్తిపరశ్వధాన్ ।
చిచ్ఛేద లీలయాఽఽధ్మాతధనుర్ముక్తైర్మహేషుభిః ॥
౩౧ ॥
And She, as if at play, cut down the arrows, tridents, spears and axes they hurled, with great shafts loosed from Her ringing bow.
తస్యాగ్రతస్తథా కాలీ శూలపాతవిదారితాన్ ।
ఖట్వాఙ్గపోథితాంశ్చారీన్ కుర్వతీ వ్యచరత్తదా ॥
౩౨ ॥
Then Kali went about the field before Her, piercing the enemies with the blows of Her spear and crushing them with Her skull-topped staff.
కమణ్డలుజలాక్షేపహతవీర్యాన్ హతౌజసః ।
బ్రహ్మాణీ చాకరోచ్ఛత్రూన్ యేన యేన స్మ ధావతి ॥
౩౩ ॥
And wherever Brahmani ran, She sprinkled the water of Her water-pot on the enemies and robbed them of their valour and strength.
మాహేశ్వరీ త్రిశూలేన తథా చక్రేణ వైష్ణవీ ।
దైత్యాఞ్జఘాన కౌమారీ తథా శక్త్యాతికోపనా ॥
౩౪ ॥
Maheshwari slew the daityas with Her trident, Vaishnavi with Her discus, and Kaumari, in great wrath, with Her spear.
ఐన్ద్రీకులిశపాతేన శతశో దైత్యదానవాః ।
పేతుర్విదారితాః పృథ్వ్యాం రుధిరౌఘప్రవర్షిణః ॥
౩౫ ॥
Torn apart by the blows of Aindri's thunderbolt, daityas and danavas fell to the earth by the hundred, pouring out streams of blood.
తుణ్డప్రహారవిధ్వస్తా దంష్ట్రాగ్రక్షతవక్షసః ।
వారాహమూర్త్యా న్యపతంశ్చక్రేణ చ విదారితాః ॥
౩౬ ॥
Shattered by the blows of Varahi's snout, their chests torn by the tips of Her tusks, and ripped by Her discus, they fell.
నఖైర్విదారితాంశ్చాన్యాన్ భక్షయన్తీ మహాసురాన్ ।
నారసింహీ చచారాజౌ నాదాపూర్ణదిగమ్బరా ॥
౩౭ ॥
Narasimhi roamed the battle, devouring other great asuras torn open by Her claws, filling the quarters and the sky with Her roar.
చణ్డాట్టహాసైరసురాః శివదూత్యభిదూషితాః ।
పేతుః పృథివ్యాం పతితాంస్తాంశ్చఖాదాథ సా తదా ॥
౩౮ ॥
Struck down by the fierce laughter of Shivaduti, asuras fell to the earth, and as they fell She devoured them.
ఇతి మాతృగణం క్రుద్ధం మర్దయన్తం మహాసురాన్ ।
దృష్ట్వాఽభ్యుపాయైర్వివిధైర్నేశుర్దేవారిసైనికాః ॥
౩౯ ॥
Seeing the band of Mothers in their wrath crushing the great asuras by so many means, the soldiers of the gods' enemies fled.
పలాయనపరాన్ దృష్ట్వా దైత్యాన్ మాతృగణార్దితాన్ ।
యోద్ధుమభ్యాయయౌ క్రుద్ధో రక్తబీజో మహాసురః ॥
౪౦ ॥
Seeing the daityas, harried by the Mothers, bent on flight, the great asura Raktabija came forward in anger to fight.
రక్తబిన్దుర్యదా భూమౌ పతత్యస్య శరీరతః ।
సముత్పతతి మేదిన్యాం తత్ప్రమాణో మహాసురః ॥
౪౧ ॥
Whenever a drop of blood fell from his body to the ground, a great asura of his own size sprang up from the earth.
యుయుధే స గదాపాణిరిన్ద్రశక్త్యా మహాసురః ।
తతశ్చైన్ద్రీ స్వవజ్రేణ రక్తబీజమతాడయత్ ॥
౪౨ ॥
That great asura fought Indra's shakti with a mace in his hand; then Aindri struck Raktabija with Her thunderbolt.
కులిశేనాహతస్యాశు బహు సుస్రావ శోణితమ్ ।
సముత్తస్థుస్తతో యోధాస్తద్రూపాస్తత్పరాక్రమాః ॥
౪౩ ॥
Struck by the thunderbolt, he bled at once and freely, and from that blood rose warriors of his form and his valour.
యావన్తః పతితాస్తస్య శరీరాద్రక్తబిన్దవః ।
తావన్తః పురుషా జాతాస్తద్వీర్యబలవిక్రమాః ॥
౪౪ ॥
As many drops of blood as fell from his body, so many men were born, with his vigour, strength and prowess.
తే చాపి యుయుధుస్తత్ర పురుషా రక్తసమ్భవాః ।
సమం మాతృభిరత్యుగ్రశస్త్రపాతాతిభీషణమ్ ॥
౪౫ ॥
And those men born of his blood fought the Mothers there, a battle made most dreadful by the fall of fierce weapons.
పునశ్చ వజ్రపాతేన క్షతమస్య శిరో యదా ।
వవాహ రక్తం పురుషాస్తతో జాతాః సహస్రశః ॥
౪౬ ॥
And when his head was wounded again by a blow of the thunderbolt, the blood flowed, and from it men were born in their thousands.
వైష్ణవీ సమరే చైనం చక్రేణాభిజఘాన హ ।
గదయా తాడయామాస ఐన్ద్రీ తమసురేశ్వరమ్ ॥
౪౭ ॥
In the battle Vaishnavi struck him with Her discus, and Aindri beat that lord of asuras with a mace.
వైష్ణవీచక్రభిన్నస్య రుధిరస్రావసమ్భవైః ।
సహస్రశో జగద్వ్యాప్తం తత్ప్రమాణైర్మహాసురైః ॥
౪౮ ॥
From the blood that flowed when Vaishnavi's discus cut him, great asuras of his size were born in their thousands, and the world was filled with them.
శక్త్యా జఘాన కౌమారీ వారాహీ చ తథాసినా ।
మాహేశ్వరీ త్రిశూలేన రక్తబీజం మహాసురమ్ ॥
౪౯ ॥
Kaumari struck the great asura Raktabija with Her spear, Varahi with Her sword, and Maheshwari with Her trident.
స చాపి గదయా దైత్యః సర్వా ఏవాహనత్ పృథక్ ।
మాతౄః కోపసమావిష్టో రక్తబీజో మహాసురః ॥
౫౦ ॥
And Raktabija, that great asura, filled with rage, struck every one of the Mothers in turn with his mace.
తస్యాహతస్య బహుధా శక్తిశూలాదిభిర్భువి ।
పపాత యో వై రక్తౌఘస్తేనాసఞ్ఛతశోఽసురాః ॥
౫౧ ॥
Wounded again and again by spears, tridents and other weapons, he shed streams of blood upon the ground, and from them asuras arose in their hundreds.
తైశ్చాసురాసృక్సమ్భూతైరసురైః సకలం జగత్ ।
వ్యాప్తమాసీత్తతో దేవా భయమాజగ్మురుత్తమమ్ ॥
౫౨ ॥
The whole world was filled with those asuras born of the asura's blood, and the gods fell into the greatest fear.
తాన్ విషణ్ణాన్ సురాన్ దృష్ట్వా చణ్డికా ప్రాహ సత్వరా ।
ఉవాచ కాలీం చాముణ్డే విస్తీర్ణం వదనం కురు ॥
౫౩ ॥
Seeing the gods downcast, Chandika spoke swiftly to Kali: ‘O Chamunda, open Your mouth wide.’
మచ్ఛస్త్రపాతసమ్భూతాన్ రక్తబిన్దూన్ మహాసురాన్ ।
రక్తబిన్దోః ప్రతీచ్ఛ త్వం వక్త్రేణానేన వేగినా ॥
౫౪ ॥
‘With this swift mouth of Yours, take in the drops of blood that fall at the stroke of My weapons, and the great asuras born of those drops.’
భక్షయన్తీ చర రణే తదుత్పన్నాన్ మహాసురాన్ ।
ఏవమేష క్షయం దైత్యః క్షీణరక్తో గమిష్యతి ॥
౫౫ ॥
‘Range over the battlefield, devouring the great asuras born of it. So this daitya, his blood spent, will come to his end.’
భక్ష్యమాణాస్త్వయా చోగ్రా న చోత్పత్స్యన్తి చాపరే ।
ఇత్యుక్త్వా తాం తతో దేవీ శూలేనాభిజఘాన తమ్ ॥
౫౬ ॥
‘As You devour these fierce ones, no others will arise.’ Having said this to Her, the Devi then struck him with Her spear.
ముఖేన కాలీ జగృహే రక్తబీజస్య శోణితమ్ ।
తతోఽసావాజఘానాథ గదయా తత్ర చణ్డికామ్ ॥
౫౭ ॥
Kali took Raktabija's blood into Her mouth. Then he struck Chandika there with his mace,
న చాస్యా వేదనాం చక్రే గదాపాతోఽల్పికామపి ।
తస్యాహతస్య దేహాత్తు బహు సుస్రావ శోణితమ్ ॥
౫౮ ॥
but the blow of the mace caused Her not the slightest pain. From his wounded body much blood flowed,
యతస్తతస్తద్వక్త్రేణ చాముణ్డా సమ్ప్రతీచ్ఛతి ।
ముఖే సముద్గతా యేఽస్యా రక్తపాతాన్మహాసురాః ॥
౫౯ ॥
and wherever it fell, Chamunda caught it in Her mouth. The great asuras who sprang up in Her mouth from the falling blood —
తాంశ్చఖాదాథ చాముణ్డా పపౌ తస్య చ శోణితమ్ ।
దేవీ శూలేన వజ్రేణ బాణైరసిభిరృష్టిభిః ॥
౬౦ ॥
those Chamunda devoured, and She drank his blood. Then the Devi, with spear, thunderbolt, arrows, swords and lances,
జఘాన రక్తబీజం తం చాముణ్డాపీతశోణితమ్ ।
స పపాత మహీపృష్ఠే శస్త్రసఙ్ఘసమాహతః ॥
౬౧ ॥
struck down that Raktabija, whose blood Chamunda had drunk. Smitten by that host of weapons, he fell to the ground —
నీరక్తశ్చ మహీపాల రక్తబీజో మహాసురః ।
తతస్తే హర్షమతులమవాపుస్త్రిదశా నృప ॥
౬౨ ॥
the great asura Raktabija, drained of blood, O king. Then, O king, the gods were filled with a joy beyond compare,
తేషాం మాతృగణో జాతో ననర్తాసృఙ్మదోద్ధతః ॥
౬౩ ॥
and the band of Mothers who had come forth from them danced, wild with the drink of blood.