ఋషిరువాచ॥
The Rishi said:
నిహన్యమానం తత్సైన్యమవలోక్య మహాసురః ।
సేనానీశ్చిక్షురః కోపాద్యయౌ యోద్ధుమథామ్బికామ్॥
Then Ciksura, the great asura general, seeing that army being slain (by the Devi), advanced in anger to fight with Ambika.
స దేవీం శరవర్షేణ వవర్ష సమరేఽసురః ।
యథా మేరుగిరేః శృఙ్గం తోయవర్షేణ తోయదః॥
That asura rained showers of arrows on the Devi in the battle, even as a cloud (showers) rain on the summit of Mount Meru.
తస్యచ్ఛిత్త్వా తతో దేవీ లీలయైవ శరోత్కరాన్ ।
జఘాన తురగాన్ బాణైర్యన్తారం చైవ వాజినామ్॥
Then the Devi, easily cutting asunder the masses of his arrows, killed his horses and their controller with her arrows.
చిచ్ఛేద చ ధనుః సద్యో ధ్వజం చాతిసముచ్ఛ్రితమ్ ।
వివ్యాధ చైవ గాత్రేషు ఛిన్నధన్వానమాశుగైః॥
Forthwith she split his bow and lofty banner, and with her arrows pierced the body of that (asura) whose bow had been cut.
సచ్ఛిన్నధన్వా విరథో హతాశ్వో హతసారథిః ।
అభ్యధావత తాం దేవీం ఖడ్గచర్మధరోఽసురః॥
His bow shattered, his chariot broken, his horses killed and his charioteer slain, the asura armed with sword and shield rushed at the Devi.
సింహమాహత్య ఖడ్గేన తీక్ష్ణధారేణ మూర్ధని ।
ఆజఘాన భుజే సవ్యే దేవీమప్యతివేగవాన్॥
Swiftly he smote the lion on the head with his sharp-edged sword and struck the Devi also on her left arm.
తస్యాః ఖడ్గో భుజం ప్రాప్య పఫాల నృపనన్దన ।
తతో జగ్రాహ శూలం స కోపాదరుణలోచనః॥
O king, his sword broke into pieces as it touched her arm. Thereon his eyes turning red with anger, he grasped his pike.
చిక్షేప చ తతస్తత్తు భద్రకాల్యాం మహాసురః ।
జాజ్వల్యమానం తేజోభీ రవిబిమ్బమివామ్బరాత్॥
Then the great asura flung at Bhadrakali the pike, blazing with lustre, as if he was hurling the very sun from the skies.
దృష్ట్వా తదాపతచ్ఛూలం దేవీ శూలమముఞ్చత ।
తచ్ఛూలం శతధా తేన నీతం స చ మహాసురః॥
Seeing that pike coming upon her, the Devi hurled her pike that shattered his pike into a hundred fragments and the great asura himself.
హతే తస్మిన్మహావీర్యే మహిషస్య చమూపతౌ ।
ఆజగామ గజారూఢశ్చామరస్త్రిదశార్దనః॥
Mahisasura's very valiant general having been killed, Camara, the afflictor of devas, mounted on an elephant, advanced.
సోఽపి శక్తిం ముమోచాథ దేవ్యాస్తామమ్బికా ద్రుతమ్ ।
హుఙ్కారాభిహతాం భూమౌ పాతయామాస నిష్ప్రభామ్॥
He also hurled his spear at the Devi. Ambika quickly assailed it with a whoop, made it lustreless and fall to the ground.
భగ్నాం శక్తిం నిపతితాం దృష్ట్వా క్రోధసమన్వితః ।
చిక్షేప చామరః శూలం బాణైస్తదపి సాచ్ఛినత్॥
Seeing his spear broken and fallen, Camara, full of rage, flung a pike, and she split that also with her arrows.
తతః సింహః సముత్పత్య గజకుమ్భాన్తరస్థితః ।
బాహుయుద్ధేన యుయుధే తేనోచ్చైస్త్రిదశారిణా॥
Then the lion, leaping up and seating itself at the centre of the elephant's forehead, engaged itself in a hand to hand fight with that foe of the devas.
యుధ్యమానౌ తతస్తౌ తు తస్మాన్నాగాన్మహీం గతౌ ।
యుయుధాతేఽతిసంరబ్ధౌ ప్రహారైరతిదారుణైః॥
Fighting, the two then came down to the earth from the back of the elephant, and fought very impetuously, dealing the most terrible blows at each other.
తతో వేగాత్ ఖముత్పత్య నిపత్య చ మృగారిణా ।
కరప్రహారేణ శిరశ్చామరస్య పృథక్ కృతమ్॥
Then the lion, springing up quickly to the sky, and descending, severed Camara's head with a blow from its paw.
ఉదగ్రశ్చ రణే దేవ్యా శిలావృక్షాదిభిర్హతః ।
దన్తముష్టితలైశ్చైవ కరాలశ్చ నిపాతితః॥
And Udagra was killed in the battle by the Devi with stones, trees and the like, and Karala also stricken down by her teeth and fists and slaps.
దేవీ క్రుద్ధా గదాపాతైశ్చూర్ణయామాస చోద్ధతమ్ ।
వాష్కలం భిన్దిపాలేన బాణైస్తామ్రం తథాన్ధకమ్॥
Enraged, the Devi ground Uddhata to powder with the blows of her club, and killed Baskala with a dart and destroyed Tamra and Andhaka with arrows.
ఉగ్రాస్యముగ్రవీర్యం చ తథైవ చ మహాహనుమ్ ।
త్రినేత్రా చ త్రిశూలేన జఘాన పరమేశ్వరీ॥
The three-eyed Supreme Devi killed Ugrasya and Ugravirya and Mahahanu also with her trident.
బిడాలస్యాసినా కాయాత్ పాతయామాస వై శిరః ।
దుర్ధరం దుర్ముఖం చోభౌ శరైర్నిన్యే యమక్షయమ్॥
With her sword she struck Bidala's head down from his body, and dispatched both Durdhara and Durmukha to the abode of Death with her arrows.
ఏవం సఙ్క్షీయమాణే తు స్వసైన్యే మహిషాసురః।
మాహిషేణ స్వరూపేణ త్రాసయామాస తాన్ గణాన్॥
Now while his own army was being thus destroyed, Mahishasura terrified those troops of the devi with his own buffalo form.
కాంశ్చిత్తుణ్డప్రహారేణ ఖురక్షేపైస్తథాపరాన్।
లాఙ్గూలతాడితాంశ్చాన్యాన్ శృఙ్గాభ్యాం చ విదారితాన్॥
Some he laid low by a blow of his muzzle, and others by stamping with his hooves; and others, lashed with his tail, and slashed with his horns.
వేగేన కాంశ్చిదపరాన్నాదేన భ్రమణేన చ।
నిఃశ్వాసపవనేనాన్యాన్పాతయామాస భూతలే॥
And others again by his impetuous speed, his bellowing and his wheeling; and others by the blast of his breath he laid low on the face of the earth.
నిపాత్య ప్రమథానీకమభ్యధావత సోఽసురః।
సింహం హన్తుం మహాదేవ్యాః కోపం చక్రే తతోఽమ్బికా॥
Having laid low her vanguard, the Asura rushed to slay the devi's lion; then Ambika displayed her wrath.
సోఽపి కోపాన్మహావీర్యః ఖురక్షుణ్ణమహీతలః।
శృఙ్గాభ్యాం పర్వతానుచ్చాంశ్చిక్షేప చ ననాద చ॥
And he, great in valour, pounding the surface of the earth with his hooves in his rage, tossed the high mountains with his horns, and bellowed.
వేగభ్రమణవిక్షుణ్ణా మహీ తస్య వ్యశీర్యత।
లాఙ్గూలేనాహతశ్చాబ్ధిః ప్లావయామాస సర్వతః॥
Crushed by his impetuous wheelings the earth crumbled to pieces; and the ocean, lashed by his tail, overflowed in every direction.
ధుతశృఙ్గవిభిన్నాశ్చ ఖణ్డం ఖణ్డం యయుర్ఘనాః।
శ్వాసానిలాస్తాః శతశో నిపేతుర్నభసోఽచలాః॥
And the clouds, pierced by his swaying horns, were shattered to fragments; and mountains fell in hundreds from the sky, being cast down by the blast of his breath.
ఇతి క్రోధసమాధ్మాతమాపతన్తం మహాసురమ్।
దృష్ట్వా సా చణ్డికా కోపం తద్వధాయ తదాకరోత్॥
Chandika, looking on the great Asura, who was swollen with rage and advancing, then displayed her wrath in order to slay him.
సా క్షిప్త్వా తస్య వై పాశం తం బబన్ధ మహాసురమ్।
తత్యాజ మాహిషం రూపం సోఽపి బద్ధో మహామృధే॥
She flung her noose over him and bound the great Asura. And he, bound in the great battle, quitted his buffalo shape.
తతః సింహోఽభవత్సద్యో యావత్తస్యామ్బికా శిరః।
ఛినత్తి తావత్ పురుషః ఖడ్గపాణిరదృశ్యత॥
Then he became a lion suddenly. While Ambika is cutting off its head, he took the appearance of a man with a sword in his hand.
తత ఏవాశు పురుషం దేవీ చిచ్ఛేద సాయకైః।
తం ఖడ్గచర్మణా సార్ధం తతః సోఽభూన్మహాగజః॥
Immediately the devi with her arrows chopped off the man together with his sword and shield. Then he became a huge elephant.
కరేణ చ మహాసింహం తం చకర్ష జగర్జ చ।
కర్షతస్తు కరం దేవీ ఖడ్గేన నిరకృన్తత॥
And he tugged at her great lion with his trunk and roared, but the devi cut off his trunk with her sword as he tugged.
తతో మహాసురో భూయో మాహిషం వపురాస్థితః।
తథైవ క్షోభయామాస త్రైలోక్యం సచరాచరమ్॥
The great Asura then resumed his buffalo shape, and shook the three worlds with all that is moveable and immoveable therein.
తతః క్రుద్ధా జగన్మాతా చణ్డికా పానముత్తమమ్।
పపౌ పునః పునశ్చైవ జహాసారుణలోచనా॥
Enraged thereat Chandika, the mother of the world, quaffed a sublime beverage again and again, and laughed as her eyes gleamed ruddy.
ననర్ద చాసురః సోఽపి బలవీర్యమదోద్ధతః।
విషాణాభ్యాం చ చిక్షేప చణ్డికాం ప్రతి భూధరాన్॥
And the Asura roared out, puffed up with his strength and valour and frenzy, and hurled mountains against Chandika with his horns.
సా చ తాన్ ప్రహితాంస్తేన చూర్ణయన్తీ శరోత్కరైః।
ఉవాచ తం మదోద్ధూతముఖరాగాకులాక్షరమ్॥
And she, shivering to atoms with showers of arrows those mountains that he hurled, spoke to him in confused words, while her mouth was rendered ruddier by the mead that she had drunk.
దేవ్యువాచ॥
The devi spoke:
గర్జ గర్జ క్షణం మూఢ మధు యావత్పిబామ్యహమ్।
మయా త్వయి హతేఽత్రైవ గర్జిష్యన్త్యాశు దేవతాః॥
Roar, roar on your brief moment, O fool, the while I quaff this mead! The gods shall soon roar, when I shall slay thee even here.
ఋషిరువాచ॥
The rishi spoke:
ఏవముక్త్వా సముత్పత్య సాఽఽరూఢా తం మహాసురమ్।
పాదేనాక్రమ్య కణ్ఠే చ శూలేనైనమతాడయత్॥
Exclaiming thus she leaped upwards and sat herself on that great Asura, and kicked him on the neck with her foot and struck him with her spear.
తతః సోఽపి పదాఽఽక్రాన్తస్తయా నిజముఖాత్తతః ।
అర్ధనిష్క్రాన్త ఏవాసీద్ దేవ్యా వీర్యేణ సంవృతః॥
And thereupon, caught up under her foot, Mahisasura half issued forth (in his real form) from his own (buffalo) mouth, being completely overcome by the valour of the Devi.
అర్ధనిష్క్రాన్త ఏవాసౌ యుధ్యమానో మహాసురః ।
తయా మహాసినా దేవ్యా శిరశ్ఛిత్త్వా నిపాతితః॥
Fighting thus with his half-revealed form, the great asura was laid low by the Devi who struck off his head with her great sword.
తతో హాహాకృతం సర్వం దైత్యసైన్యం ననాశ తత్ ।
ప్రహర్షం చ పరం జగ్ముః సకలా దేవతాగణాః॥
Then, crying in consternation, the whole asura army perished; and all the hosts of deva were in exultation.
తుష్టువుస్తాం సురా దేవీం సహ దివ్యైర్మహర్షిభిః ।
జగుర్గన్ధర్వపతయో ననృతుశ్చాప్సరోగణాః॥
With the great sages of heaven, the devas praised the Devi. The Gandharva chiefs sang and the bevies of apsaras danced.