ઋષિરુવાચ॥
The Rishi said:
નિહન્યમાનં તત્સૈન્યમવલોક્ય મહાસુરઃ ।
સેનાનીશ્ચિક્ષુરઃ કોપાદ્યયૌ યોદ્ધુમથામ્બિકામ્॥
Then Ciksura, the great asura general, seeing that army being slain (by the Devi), advanced in anger to fight with Ambika.
સ દેવીં શરવર્ષેણ વવર્ષ સમરેઽસુરઃ ।
યથા મેરુગિરેઃ શૃઙ્ગં તોયવર્ષેણ તોયદઃ॥
That asura rained showers of arrows on the Devi in the battle, even as a cloud (showers) rain on the summit of Mount Meru.
તસ્યચ્છિત્ત્વા તતો દેવી લીલયૈવ શરોત્કરાન્ ।
જઘાન તુરગાન્ બાણૈર્યન્તારં ચૈવ વાજિનામ્॥
Then the Devi, easily cutting asunder the masses of his arrows, killed his horses and their controller with her arrows.
ચિચ્છેદ ચ ધનુઃ સદ્યો ધ્વજં ચાતિસમુચ્છ્રિતમ્ ।
વિવ્યાધ ચૈવ ગાત્રેષુ છિન્નધન્વાનમાશુગૈઃ॥
Forthwith she split his bow and lofty banner, and with her arrows pierced the body of that (asura) whose bow had been cut.
સચ્છિન્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ ।
અભ્યધાવત તાં દેવીં ખડ્ગચર્મધરોઽસુરઃ॥
His bow shattered, his chariot broken, his horses killed and his charioteer slain, the asura armed with sword and shield rushed at the Devi.
સિંહમાહત્ય ખડ્ગેન તીક્ષ્ણધારેણ મૂર્ધનિ ।
આજઘાન ભુજે સવ્યે દેવીમપ્યતિવેગવાન્॥
Swiftly he smote the lion on the head with his sharp-edged sword and struck the Devi also on her left arm.
તસ્યાઃ ખડ્ગો ભુજં પ્રાપ્ય પફાલ નૃપનન્દન ।
તતો જગ્રાહ શૂલં સ કોપાદરુણલોચનઃ॥
O king, his sword broke into pieces as it touched her arm. Thereon his eyes turning red with anger, he grasped his pike.
ચિક્ષેપ ચ તતસ્તત્તુ ભદ્રકાલ્યાં મહાસુરઃ ।
જાજ્વલ્યમાનં તેજોભી રવિબિમ્બમિવામ્બરાત્॥
Then the great asura flung at Bhadrakali the pike, blazing with lustre, as if he was hurling the very sun from the skies.
દૃષ્ટ્વા તદાપતચ્છૂલં દેવી શૂલમમુઞ્ચત ।
તચ્છૂલં શતધા તેન નીતં સ ચ મહાસુરઃ॥
Seeing that pike coming upon her, the Devi hurled her pike that shattered his pike into a hundred fragments and the great asura himself.
હતે તસ્મિન્મહાવીર્યે મહિષસ્ય ચમૂપતૌ ।
આજગામ ગજારૂઢશ્ચામરસ્ત્રિદશાર્દનઃ॥
Mahisasura's very valiant general having been killed, Camara, the afflictor of devas, mounted on an elephant, advanced.
સોઽપિ શક્તિં મુમોચાથ દેવ્યાસ્તામમ્બિકા દ્રુતમ્ ।
હુઙ્કારાભિહતાં ભૂમૌ પાતયામાસ નિષ્પ્રભામ્॥
He also hurled his spear at the Devi. Ambika quickly assailed it with a whoop, made it lustreless and fall to the ground.
ભગ્નાં શક્તિં નિપતિતાં દૃષ્ટ્વા ક્રોધસમન્વિતઃ ।
ચિક્ષેપ ચામરઃ શૂલં બાણૈસ્તદપિ સાચ્છિનત્॥
Seeing his spear broken and fallen, Camara, full of rage, flung a pike, and she split that also with her arrows.
તતઃ સિંહઃ સમુત્પત્ય ગજકુમ્ભાન્તરસ્થિતઃ ।
બાહુયુદ્ધેન યુયુધે તેનોચ્ચૈસ્ત્રિદશારિણા॥
Then the lion, leaping up and seating itself at the centre of the elephant's forehead, engaged itself in a hand to hand fight with that foe of the devas.
યુધ્યમાનૌ તતસ્તૌ તુ તસ્માન્નાગાન્મહીં ગતૌ ।
યુયુધાતેઽતિસંરબ્ધૌ પ્રહારૈરતિદારુણૈઃ॥
Fighting, the two then came down to the earth from the back of the elephant, and fought very impetuously, dealing the most terrible blows at each other.
તતો વેગાત્ ખમુત્પત્ય નિપત્ય ચ મૃગારિણા ।
કરપ્રહારેણ શિરશ્ચામરસ્ય પૃથક્ કૃતમ્॥
Then the lion, springing up quickly to the sky, and descending, severed Camara's head with a blow from its paw.
ઉદગ્રશ્ચ રણે દેવ્યા શિલાવૃક્ષાદિભિર્હતઃ ।
દન્તમુષ્ટિતલૈશ્ચૈવ કરાલશ્ચ નિપાતિતઃ॥
And Udagra was killed in the battle by the Devi with stones, trees and the like, and Karala also stricken down by her teeth and fists and slaps.
દેવી ક્રુદ્ધા ગદાપાતૈશ્ચૂર્ણયામાસ ચોદ્ધતમ્ ।
વાષ્કલં ભિન્દિપાલેન બાણૈસ્તામ્રં તથાન્ધકમ્॥
Enraged, the Devi ground Uddhata to powder with the blows of her club, and killed Baskala with a dart and destroyed Tamra and Andhaka with arrows.
ઉગ્રાસ્યમુગ્રવીર્યં ચ તથૈવ ચ મહાહનુમ્ ।
ત્રિનેત્રા ચ ત્રિશૂલેન જઘાન પરમેશ્વરી॥
The three-eyed Supreme Devi killed Ugrasya and Ugravirya and Mahahanu also with her trident.
બિડાલસ્યાસિના કાયાત્ પાતયામાસ વૈ શિરઃ ।
દુર્ધરં દુર્મુખં ચોભૌ શરૈર્નિન્યે યમક્ષયમ્॥
With her sword she struck Bidala's head down from his body, and dispatched both Durdhara and Durmukha to the abode of Death with her arrows.
એવં સઙ્ક્ષીયમાણે તુ સ્વસૈન્યે મહિષાસુરઃ।
માહિષેણ સ્વરૂપેણ ત્રાસયામાસ તાન્ ગણાન્॥
Now while his own army was being thus destroyed, Mahishasura terrified those troops of the devi with his own buffalo form.
કાંશ્ચિત્તુણ્ડપ્રહારેણ ખુરક્ષેપૈસ્તથાપરાન્।
લાઙ્ગૂલતાડિતાંશ્ચાન્યાન્ શૃઙ્ગાભ્યાં ચ વિદારિતાન્॥
Some he laid low by a blow of his muzzle, and others by stamping with his hooves; and others, lashed with his tail, and slashed with his horns.
વેગેન કાંશ્ચિદપરાન્નાદેન ભ્રમણેન ચ।
નિઃશ્વાસપવનેનાન્યાન્પાતયામાસ ભૂતલે॥
And others again by his impetuous speed, his bellowing and his wheeling; and others by the blast of his breath he laid low on the face of the earth.
નિપાત્ય પ્રમથાનીકમભ્યધાવત સોઽસુરઃ।
સિંહં હન્તું મહાદેવ્યાઃ કોપં ચક્રે તતોઽમ્બિકા॥
Having laid low her vanguard, the Asura rushed to slay the devi's lion; then Ambika displayed her wrath.
સોઽપિ કોપાન્મહાવીર્યઃ ખુરક્ષુણ્ણમહીતલઃ।
શૃઙ્ગાભ્યાં પર્વતાનુચ્ચાંશ્ચિક્ષેપ ચ નનાદ ચ॥
And he, great in valour, pounding the surface of the earth with his hooves in his rage, tossed the high mountains with his horns, and bellowed.
વેગભ્રમણવિક્ષુણ્ણા મહી તસ્ય વ્યશીર્યત।
લાઙ્ગૂલેનાહતશ્ચાબ્ધિઃ પ્લાવયામાસ સર્વતઃ॥
Crushed by his impetuous wheelings the earth crumbled to pieces; and the ocean, lashed by his tail, overflowed in every direction.
ધુતશૃઙ્ગવિભિન્નાશ્ચ ખણ્ડં ખણ્ડં યયુર્ઘનાઃ।
શ્વાસાનિલાસ્તાઃ શતશો નિપેતુર્નભસોઽચલાઃ॥
And the clouds, pierced by his swaying horns, were shattered to fragments; and mountains fell in hundreds from the sky, being cast down by the blast of his breath.
ઇતિ ક્રોધસમાધ્માતમાપતન્તં મહાસુરમ્।
દૃષ્ટ્વા સા ચણ્ડિકા કોપં તદ્વધાય તદાકરોત્॥
Chandika, looking on the great Asura, who was swollen with rage and advancing, then displayed her wrath in order to slay him.
સા ક્ષિપ્ત્વા તસ્ય વૈ પાશં તં બબન્ધ મહાસુરમ્।
તત્યાજ માહિષં રૂપં સોઽપિ બદ્ધો મહામૃધે॥
She flung her noose over him and bound the great Asura. And he, bound in the great battle, quitted his buffalo shape.
તતઃ સિંહોઽભવત્સદ્યો યાવત્તસ્યામ્બિકા શિરઃ।
છિનત્તિ તાવત્ પુરુષઃ ખડ્ગપાણિરદૃશ્યત॥
Then he became a lion suddenly. While Ambika is cutting off its head, he took the appearance of a man with a sword in his hand.
તત એવાશુ પુરુષં દેવી ચિચ્છેદ સાયકૈઃ।
તં ખડ્ગચર્મણા સાર્ધં તતઃ સોઽભૂન્મહાગજઃ॥
Immediately the devi with her arrows chopped off the man together with his sword and shield. Then he became a huge elephant.
કરેણ ચ મહાસિંહં તં ચકર્ષ જગર્જ ચ।
કર્ષતસ્તુ કરં દેવી ખડ્ગેન નિરકૃન્તત॥
And he tugged at her great lion with his trunk and roared, but the devi cut off his trunk with her sword as he tugged.
તતો મહાસુરો ભૂયો માહિષં વપુરાસ્થિતઃ।
તથૈવ ક્ષોભયામાસ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્॥
The great Asura then resumed his buffalo shape, and shook the three worlds with all that is moveable and immoveable therein.
તતઃ ક્રુદ્ધા જગન્માતા ચણ્ડિકા પાનમુત્તમમ્।
પપૌ પુનઃ પુનશ્ચૈવ જહાસારુણલોચના॥
Enraged thereat Chandika, the mother of the world, quaffed a sublime beverage again and again, and laughed as her eyes gleamed ruddy.
નનર્દ ચાસુરઃ સોઽપિ બલવીર્યમદોદ્ધતઃ।
વિષાણાભ્યાં ચ ચિક્ષેપ ચણ્ડિકાં પ્રતિ ભૂધરાન્॥
And the Asura roared out, puffed up with his strength and valour and frenzy, and hurled mountains against Chandika with his horns.
સા ચ તાન્ પ્રહિતાંસ્તેન ચૂર્ણયન્તી શરોત્કરૈઃ।
ઉવાચ તં મદોદ્ધૂતમુખરાગાકુલાક્ષરમ્॥
And she, shivering to atoms with showers of arrows those mountains that he hurled, spoke to him in confused words, while her mouth was rendered ruddier by the mead that she had drunk.
દેવ્યુવાચ॥
The devi spoke:
ગર્જ ગર્જ ક્ષણં મૂઢ મધુ યાવત્પિબામ્યહમ્।
મયા ત્વયિ હતેઽત્રૈવ ગર્જિષ્યન્ત્યાશુ દેવતાઃ॥
Roar, roar on your brief moment, O fool, the while I quaff this mead! The gods shall soon roar, when I shall slay thee even here.
ઋષિરુવાચ॥
The rishi spoke:
એવમુક્ત્વા સમુત્પત્ય સાઽઽરૂઢા તં મહાસુરમ્।
પાદેનાક્રમ્ય કણ્ઠે ચ શૂલેનૈનમતાડયત્॥
Exclaiming thus she leaped upwards and sat herself on that great Asura, and kicked him on the neck with her foot and struck him with her spear.
તતઃ સોઽપિ પદાઽઽક્રાન્તસ્તયા નિજમુખાત્તતઃ ।
અર્ધનિષ્ક્રાન્ત એવાસીદ્ દેવ્યા વીર્યેણ સંવૃતઃ॥
And thereupon, caught up under her foot, Mahisasura half issued forth (in his real form) from his own (buffalo) mouth, being completely overcome by the valour of the Devi.
અર્ધનિષ્ક્રાન્ત એવાસૌ યુધ્યમાનો મહાસુરઃ ।
તયા મહાસિના દેવ્યા શિરશ્છિત્ત્વા નિપાતિતઃ॥
Fighting thus with his half-revealed form, the great asura was laid low by the Devi who struck off his head with her great sword.
તતો હાહાકૃતં સર્વં દૈત્યસૈન્યં નનાશ તત્ ।
પ્રહર્ષં ચ પરં જગ્મુઃ સકલા દેવતાગણાઃ॥
Then, crying in consternation, the whole asura army perished; and all the hosts of deva were in exultation.
તુષ્ટુવુસ્તાં સુરા દેવીં સહ દિવ્યૈર્મહર્ષિભિઃ ।
જગુર્ગન્ધર્વપતયો નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ॥
With the great sages of heaven, the devas praised the Devi. The Gandharva chiefs sang and the bevies of apsaras danced.