ఋషిరువాచ॥
The Sage said:
దేవాసురమభూద్యుద్ధం పూర్ణమబ్దశతం పురా ।
మహిషేఽసురాణామధిపే దేవానాం చ పురన్దరే॥
Formerly a battle was fought between the devas and the asuras for a full hundred years, when Mahishasura was the lord of the asuras and Purandara (Indra) was the lord of the devas.
తత్రాసురైర్మహావీర్యైర్దేవసైన్యం పరాజితమ్ ।
జిత్వా చ సకలాన్ దేవానిన్ద్రోఽభూన్మహిషాసురః॥
In that battle, the army of the devas was vanquished by the asuras of great valour. After conquering all the devas, Mahishasura became the lord of heaven (Indra).
తతః పరాజితా దేవాః పద్మయోనిం ప్రజాపతిమ్ ।
పురస్కృత్య గతాస్తత్ర యత్రేశగరుడధ్వజౌ॥
Then the vanquished devas, placing Prajapati Brahma at their head, went to the place where Shiva and Vishnu were.
యథావృత్తం తయోస్తద్వన్మహిషాసురచేష్టితమ్ ।
త్రిదశాః కథయామాసుర్దేవాభిభవవిస్తరమ్॥
The devas described to them in detail, exactly as it had happened, the doings of Mahishasura and the defeat of the devas.
సూర్యేన్ద్రాగ్న్యనిలేన్దూనాం యమస్య వరుణస్య చ ।
అన్యేషాం చాధికారాన్స స్వయమేవాధితిష్ఠతి॥
He himself has assumed the jurisdictions of Surya, Indra, Agni, Vayu, Chandra, Yama, Varuna, and other devas.
స్వర్గాన్నిరాకృతాః సర్వే తేన దేవగణా భువి ।
విచరన్తి యథా మర్త్యా మహిషేణ దురాత్మనా॥
Thrown out from heaven by that evil-natured Mahisha, the hosts of devas wander on the earth like mortals.
ఏతద్వః కథితం సర్వమమరారివిచేష్టితమ్ ।
శరణం వః ప్రపన్నాః స్మో వధస్తస్య విచిన్త్యతామ్॥
All the doings of the enemy of the devas have been related to you. We have sought refuge in you; may his destruction be devised.
ఇత్థం నిశమ్య దేవానాం వచాంసి మధుసూదనః ।
చకార కోపం శమ్భుశ్చ భ్రుకుటీకుటిలాననౌ॥
Having thus heard the words of the devas, Vishnu and Shiva became angry, and their faces grew fierce with frowns.
తతోఽతికోపపూర్ణస్య చక్రిణో వదనాత్తతః ।
నిశ్చక్రామ మహత్తేజో బ్రహ్మణః శఙ్కరస్య చ॥
Then from the face of Vishnu, who was filled with intense anger, and from those of Brahma and Shiva, sprang forth a great effulgence.
అన్యేషాం చైవ దేవానాం శక్రాదీనాం శరీరతః ।
నిర్గతం సుమహత్తేజస్తచ్చైక్యం సమగచ్ఛత॥
From the bodies of Indra and other devas also sprang forth a very great effulgence, and all this light united together.
అతీవ తేజసః కూటం జ్వలన్తమివ పర్వతమ్ ।
దదృశుస్తే సురాస్తత్ర జ్వాలావ్యాప్తదిగన్తరమ్॥
The devas saw there a concentration of light like a blazing mountain, whose flames pervaded all the quarters.
అతులం తత్ర తత్తేజః సర్వదేవశరీరజమ్ ।
ఏకస్థం తదభూన్నారీ వ్యాప్తలోకత్రయం త్విషా॥
That peerless effulgence, born from the bodies of all the devas, gathered into a single mass and turned into a woman, pervading the three worlds with her lustre.
యదభూచ్ఛామ్భవం తేజస్తేనాజాయత తన్ముఖమ్ ।
యామ్యేన చాభవన్ కేశా బాహవో విష్ణుతేజసా॥
By that which was Shiva's light, her face came into being; by Yama's light her hair, and by Vishnu's light her arms.
సౌమ్యేన స్తనయోర్యుగ్మం మధ్యం చైన్ద్రేణ చాభవత్ ।
వారుణేన చ జఙ్ఘోరూ నితమ్బస్తేజసా భువః॥
By the moon's light her two breasts, and by Indra's light her waist; by Varuna's light her shanks and thighs, and by the earth's light her hips.
బ్రహ్మణస్తేజసా పాదౌ తదఙ్గుల్యోఽర్కతేజసా ।
వసూనాం చ కరాఙ్గుల్యః కౌబేరేణ చ నాసికా॥
By Brahma's light her feet, and by the sun's light her toes; by the Vasus' light her fingers, and by Kubera's light her nose.
తస్యాస్తు దన్తాః సమ్భూతాః ప్రాజాపత్యేన తేజసా ।
నయనత్రితయం జజ్ఞే తథా పావకతేజసా॥
Her teeth were formed by the light of Prajapati, and her three eyes were produced by the light of Agni.
భ్రువౌ చ సన్ధ్యయోస్తేజః శ్రవణావనిలస్య చ ।
అన్యేషాం చైవ దేవానాం సమ్భవస్తేజసాం శివా॥
Her eyebrows were formed by the light of the two twilights, and her ears by the light of Vayu; thus the kind Devi was born from the energy of the other devas as well.
తతః సమస్తదేవానాం తేజోరాశిసముద్భవామ్ ।
తాం విలోక్య ముదం ప్రాపురమరా మహిషార్దితాః॥
Then, looking at her who had sprung from the massed effulgence of all the devas, the immortals who were tormented by Mahishasura experienced great joy.
శూలం శూలాద్వినిష్కృష్య దదౌ తస్యై పినాకధృక్ ।
చక్రం చ దత్తవాన్ కృష్ణః సముత్పాద్య స్వచక్రతః॥
The bearer of Pinaka (Shiva) drew forth a trident from his own trident and gave it to her; and Krishna (Vishnu) brought forth a discus from his own discus and gave it to her.
శఙ్ఖం చ వరుణః శక్తిం దదౌ తస్యై హుతాశనః ।
మారుతో దత్తవాంశ్చాపం బాణపూర్ణే తథేషుధీ॥
Varuna gave her a conch and Agni a spear; and Vayu gave a bow as well as two quivers full of arrows.
వజ్రమిన్ద్రః సముత్పాట్య కులిశాదమరాధిపః ।
దదౌ తస్యై సహస్రాక్షో ఘణ్టామైరావతాద్గజాత్॥
Indra, the lord of devas, bringing forth a thunderbolt out of his own thunderbolt and a bell from that of his elephant Airavata, gave them to her.
కాలదణ్డాద్యమో దణ్డం పాశం చామ్బుపతిర్దదౌ ।
ప్రజాపతిశ్చాక్షమాలాం దదౌ బ్రహ్మా కమణ్డలుమ్॥
Yama gave a staff from his own staff of Death and Varuna, the lord of waters, a noose; and Brahma, the lord of beings, gave a rosary and a water-pot.
సమస్తరోమకూపేషు నిజరశ్మీన్ దివాకరః ।
కాలశ్చ దత్తవాన్ ఖడ్గం తస్యాశ్చర్మ చ నిర్మలమ్॥
Surya bestowed his own rays on all the pores of her skin and Kala (Time) gave a spotless sword and a shield.
క్షీరోదశ్చామలం హారమజరే చ తథామ్బరే ।
చూడామణిం తథా దివ్యం కుణ్డలే కటకాని చ॥
The milky ocean gave a pure necklace, two undecaying garments, a divine crest-jewel, a pair of earrings, bracelets,
అర్ధచన్ద్రం తథా శుభ్రం కేయూరాన్ సర్వబాహుషు ।
నూపురౌ విమలౌ తద్వద్ గ్రైవేయకమనుత్తమమ్॥
a brilliant half-moon ornament, armlets on all her arms, a pair of shining anklets, a unique necklace,
అఙ్గులీయకరత్నాని సమస్తాస్వఙ్గులీషు చ ।
విశ్వకర్మా దదౌ తస్యై పరశుం చాతినిర్మలమ్॥
and excellent rings on all her fingers. Visvakarman gave her a very brilliant axe,
అస్త్రాణ్యనేకరూపాణి తథాభేద్యం చ దంశనమ్ ।
అమ్లానపఙ్కజాం మాలాం శిరస్యురసి చాపరామ్॥
weapons of various forms and also an impenetrable armour. The ocean gave her a garland of unfading lotuses for her head and another for her breast,
అదదజ్జలధిస్తస్యై పఙ్కజం చాతిశోభనమ్ ।
హిమవాన్ వాహనం సింహం రత్నాని వివిధాని చ॥
and a very beautiful lotus in her hand. The mountain Himavat gave her a lion to ride on and various jewels.
దదావశూన్యం సురయా పానపాత్రం ధనాధిపః ।
శేషశ్చ సర్వనాగేశో మహామణివిభూషితమ్॥
The lord of wealth gave her a drinking cup, ever full of wine. And Sesha, the lord of all serpents, gave her a necklace adorned with large gems.
నాగహారం దదౌ తస్యై ధత్తే యః పృథివీమిమామ్ ।
అన్యైరపి సురైర్దేవీ భూషణైరాయుధైస్తథా॥
He who supports this earth gave her a serpent-necklace. Honoured likewise by other gods also with ornaments and weapons,
సమ్మానితా ననాదోచ్చైః సాట్టహాసం ముహుర్ముహుః ।
తస్యా నాదేన ఘోరేణ కృత్స్నమాపూరితం నభః॥
she gave out a loud roar with a defying laugh again and again. By her unending, exceedingly great, terrible roar the entire sky was filled.
అమాయతాతిమహతా ప్రతిశబ్దో మహానభూత్ ।
చుక్షుభుః సకలా లోకాః సముద్రాశ్చ చకమ్పిరే॥
There arose a great echo. All the worlds shook, and the oceans trembled.
చచాల వసుధా చేలుః సకలాశ్చ మహీధరాః ।
జయేతి దేవాశ్చ ముదా తామూచుః సింహవాహినీమ్॥
The earth quaked and all the mountains rocked. And the gods in joy exclaimed, 'Victory!' to her, the lion-riding Devi.
తుష్టువుర్మునయశ్చైనాం భక్తినమ్రాత్మమూర్తయః ।
దృష్ట్వా సమస్తం సఙ్క్షుబ్ధం త్రైలోక్యమమరారయః॥
The sages, who bowed their bodies in devotion, extolled her. Seeing the three worlds agitated, the enemies of the gods,
సన్నద్ధాఖిలసైన్యాస్తే సముత్తస్థురుదాయుధాః ।
ఆః కిమేతదితి క్రోధాదాభాష్య మహిషాసురః॥
mobilised all their armies and rose up together with uplifted weapons. Mahishasura, exclaiming in wrath, 'Ah! What is this?'
అభ్యధావత తం శబ్దమశేషైరసురైర్వృతః ।
స దదర్శ తతో దేవీం వ్యాప్తలోకత్రయాం త్విషా॥
rushed towards that roar, surrounded by innumerable asuras. Then he saw the Devi pervading the three worlds with her radiance.
పాదాక్రాన్త్యా నతభువం కిరీటోల్లిఖితామ్బరామ్ ।
క్షోభితాశేషపాతాలాం ధనుర్జ్యానిఃస్వనేన తామ్॥
Making the earth bend low under her footsteps, scraping the sky with her diadem, shaking the nether worlds with the twang of her bowstring,
దిశో భుజసహస్రేణ సమన్తాద్ వ్యాప్య సంస్థితామ్ ।
తతః ప్రవవృతే యుద్ధం తయా దేవ్యా సురద్విషామ్॥
and standing there filling all the quarters around with her thousand arms. Then began a battle between that Devi and the enemies of the gods,
శస్త్రాస్త్రైర్బహుధా ముక్తైరాదీపితదిగన్తరమ్ ।
మహిషాసురసేనానీశ్చిక్షురాఖ్యో మహాసురః॥
in which every direction of the sky was illumined by the weapons and missiles hurled in abundance. Mahishasura's general, a great asura named Ciksura...
యుయుధే చామరశ్చాన్యైశ్చతురఙ్గబలాన్వితః ।
రథానామయుతైః షడ్భిరుదగ్రాఖ్యో మహాసురః॥
Chamara fought with forces drawn from all the four parts of the army. The great asura Udagra fought with sixty thousand chariots.
అయుధ్యతాయుతానాం చ సహస్రేణ మహాహనుః ।
పఞ్చాశద్భిశ్చ నియుతైరసిలోమా మహాసురః॥
Mahahanu fought with ten millions of chariots, and the great asura Asiloman with fifteen millions.
అయుతానాం శతైః షడ్భిర్బాష్కలో యుయుధే రణే ।
గజవాజిసహస్రౌఘైరనేకైః పరివారితః॥
Baskala fought in the battle with six millions of chariots, surrounded by thousands of elephants and horses.
వృతో రథానాం కోట్యా చ యుద్ధే తస్మిన్నయుధ్యత ।
బిడాలాఖ్యోఽయుతానాం చ పఞ్చాశద్భిరథాయుతైః॥
Surrounded by a crore of chariots, he fought in that battle. And the asura named Vidala, with fifty myriads of chariots,
యుయుధే సంయుగే తత్ర రథానాం పరివారితః ।
అన్యే చ తత్రాయుతశో రథనాగహయైర్వృతాః॥
fought in that battle, surrounded by chariots. And other great asuras, surrounded by thousands of chariots, elephants and horses,
యుయుధుః సంయుగే దేవ్యా సహ తత్ర మహాసురాః ।
కోటికోటిసహస్రైస్తు రథానాం దన్తినాం తథా॥
fought with the Devi in that battle. Mahishasura was surrounded by thousands of crores of chariots and elephants,
హయానాం చ వృతో యుద్ధే తత్రాభూన్మహిషాసురః ।
తోమరైర్భిన్దిపాలైశ్చ శక్తిభిర్ముసలైస్తథా॥
and horses in that battle. They fought with iron maces, javelins, spears, and clubs,
యుయుధుః సంయుగే దేవ్యా ఖడ్గైః పరశుపట్టిశైః ।
కేచిచ్చ చిక్షిపుః శక్తీః కేచిత్పాశాంస్తథాపరే॥
and with swords, axes, and halberds against the Devi. Some hurled spears and others nooses.
దేవీం ఖడ్గప్రహారైస్తు తే తాం హన్తుం ప్రచక్రముః ।
సాపి దేవీ తతస్తాని శస్త్రాణ్యస్త్రాణి చణ్డికా॥
They began to strike the Devi with swords in order to kill her. And the Devi Chandika, showering her own weapons and arms,
లీలయైవ ప్రచిచ్ఛేద నిజశస్త్రాస్త్రవర్షిణీ ।
అనాయస్తాననా దేవీ స్తూయమానా సురర్షిభిః॥
playfully cut into pieces all those weapons and arms. The Devi, whose face showed no fatigue, was praised by gods and sages.
ముమోచాసురదేహేషు శస్త్రాణ్యస్త్రాణి చేశ్వరీ ।
సోఽపి క్రుద్ధో ధుతసటో దేవ్యా వాహనకేసరీ॥
The Devi threw her weapons and arms on the bodies of the asuras. The lion, the mount of the Devi, shaking its mane in anger,
చచారాసురసైన్యేషు వనేష్వివ హుతాశనః ।
నిఃశ్వాసాన్ ముముచే యాంశ్చ యుధ్యమానా రణేఽమ్బికా॥
stalked among the armies of the asuras like a fire in a forest. The sighs which Ambika heaved while engaged in the battle,
త ఏవ సద్యః సమ్భూతా గణాః శతసహస్రశః ।
యుయుధుస్తే పరశుభిర్భిన్దిపాలాసిపట్టిశైః॥
became at once myriads of battalions. They fought with axes, javelins, swords and halberds.
నాశయన్తోఽసురగణాన్ దేవీశక్త్యుపబృంహితాః ।
అవాదయన్త పటహాన్ గణాః శఙ్ఖాంస్తథాపరే॥
Destroying the asuras, these battalions, energized by the power of the Devi, beat tom-toms and others blew conches.
మృదఙ్గాంశ్చ తథైవాన్యే తస్మిన్ యుద్ధమహోత్సవే ।
తతో దేవీ త్రిశూలేన గదయా శక్తివృష్టిభిః॥
And others beat tabors in that great festival of battle. Then the Devi, with her trident, club, and showers of spears,
ఖడ్గాదిభిశ్చ శతశో నిజఘాన మహాసురాన్ ।
పాతయామాస చైవాన్యాన్ ఘణ్టాస్వనవిమోహితాన్॥
and swords, killed hundreds of great asuras. She brought down others who were stupefied by the noise of her bell.
అసురాన్ భువి పాశేన బద్ధ్వా చాన్యానకర్షయత్ ।
కేచిద్ ద్విధా కృతాస్తీక్ష్ణైః ఖడ్గపాతైస్తథాపరే॥
Binding other asuras with her noose, she dragged them on the ground. Some were cut into two by the sharp strokes of her sword.
విపోథితా నిపాతేన గదయా భువి శేరతే ।
వేముశ్చ కేచిద్రుధిరం ముసలేన భృశం హతాః॥
Others, smashed by the blows of her mace, lay down on the ground. Some, severely battered by her club, vomited blood.
కేచిన్నిపతితా భూమౌ భిన్నాః శూలేన వక్షసి ।
నిరన్తరాః శరౌఘేణ కృతాః కేచిద్రణాజిరే॥
Pierced in the breast by her trident, some fell on the ground. In the battlefield, some were completely covered by a thick shower of arrows.
శల్యానుకారిణః ప్రాణాన్ ముముచుస్త్రిదశార్దనాః ।
కేషాంచిద్ బాహవశ్ఛిన్నాశ్ఛిన్నగ్రీవాస్తథాపరే॥
Resembling porcupines, those tormentors of the gods gave up their lives. The arms of some were cut off, and the necks of others were severed.
శిరాంసి పేతురన్యేషామన్యే మధ్యే విదారితాః ।
విచ్ఛిన్నజఙ్ఘాస్త్వపరే పేతురుర్వ్యాం మహాసురాః॥
The heads of others rolled down; some others were torn asunder in the middle of their trunks, and some great asuras fell on the ground with their legs severed.
ఏకబాహ్వక్షిచరణాః కేచిద్దేవ్యా ద్విధా కృతాః ।
ఛిన్నేఽపి చాన్యే శిరసి పతితాః పునరుత్థితాః॥
Some rendered one-armed, one-eyed, and one-legged were again clove in twain by the Devi. And others, though rendered headless, fell and rose again.
కబన్ధా యుయుధుర్దేవ్యా గృహీతపరమాయుధాః ।
ననృతుశ్చాపరే తత్ర యుద్ధే తూర్యలయాశ్రితాః॥
Headless trunks fought with the Devi with best weapons in their hands. Some of these headless trunks danced there in the battle to the rhythm of the musical instruments.
కబన్ధాశ్ఛిన్నశిరసః ఖడ్గశక్త్యృష్టిపాణయః ।
తిష్ఠ తిష్ఠేతి భాషన్తో దేవీమన్యే మహాసురాః॥
The trunks of some other great asuras, with their swords, spears and lances still in their hands, shouted at the Devi with their just severed heads, 'Stop, stop'.
పాతితై రథనాగాశ్వైరసురైశ్చ వసున్ధరా ।
అగమ్యా సాఽభవత్తత్ర యత్రాభూత్ స మహారణః॥
That part of earth where the battle was fought became impassable with the asuras, elephants and horses and chariots that had been felled.
శోణితౌఘా మహానద్యః సద్యస్తత్ర ప్రసుస్రువుః ।
మధ్యే చాసురసైన్యస్య వారణాసురవాజినామ్॥
The profuse blood from the asuras, elephants and horses flowed immediately like large rivers amidst that army of the asuras.
క్షణేన తన్మహాసైన్యమసురాణాం తథామ్బికా ।
నిన్యే క్షయం యథా వహ్నిస్తృణదారుమహాచయమ్॥
As fire consumes a huge heap of straw and wood, so did Ambika destroy that vast army of asuras in no time.
స చ సింహో మహానాదముత్సృజన్ధుతకేసరః ।
శరీరేభ్యోఽమరారీణామసూనివ విచిన్వతి॥
And her carrier-lion, thundering aloud with quivering mane, prowled about in the battlefield, appearing to search out the vital breaths from the bodies of the enemies of devas.
దేవ్యా గణైశ్చ తైస్తత్ర కృతం యుద్ధం మహాసురైః ।
యథైషాం తుతుషుర్దేవాః పుష్పవృష్టిముచో దివి॥
In that battlefield the battalions of the Devi fought in such a manner with the asuras that the devas in heaven, showering flowers, extolled them.