દેવ્યુવાચ ॥
૧ ॥
The Devi said:
એભિઃ સ્તવૈશ્ચ માં નિત્યં સ્તોષ્યતે યઃ સમાહિતઃ ।
તસ્યાહં સકલાં બાધાં નાશયિષ્યામ્યસંશયમ્ ॥
૨ ॥
‘Whoever, with a collected mind, praises Me every day with these stutis, I shall without doubt put an end to every trouble of theirs.’
મધુકૈટભનાશં ચ મહિષાસુરઘાતનમ્ ।
કીર્તયિષ્યન્તિ યે તદ્વદ્વધં શુમ્ભનિશુમ્ભયોઃ ॥
૩ ॥
‘And those who tell of the slaying of Madhu and Kaitabha, the killing of Mahishasura, and likewise the slaying of Shumbha and Nishumbha…’
અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં નવમ્યાં ચૈકચેતસઃ ।
શ્રોષ્યન્તિ ચૈવ યે ભક્ત્યા મમ માહાત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
૪ ॥
‘…and those who, with a single mind, listen in bhakti to this highest telling of My glory on the eighth, the fourteenth and the ninth days of the fortnight…’
ન તેષાં દુષ્કૃતં કિઞ્ચિદ્દુષ્કૃતોત્થા ન ચાપદઃ ।
ભવિષ્યતિ ન દારિદ્ર્યં ન ચૈવેષ્ટવિયોજનમ્ ॥
૫ ॥
‘…no wrong will touch them, nor the troubles that wrongdoing brings; there will be no poverty for them, and no parting from those they love.’
શત્રુતો ન ભયં તસ્ય દસ્યુતો વા ન રાજતઃ ।
ન શસ્ત્રાનલતોયૌઘાત્ કદાચિત્ સમ્ભવિષ્યતિ ॥
૬ ॥
‘Such a one will never have cause to fear an enemy, a robber or a king, nor weapons, fire or flood.’
તસ્માન્મમૈતન્માહાત્મ્યં પઠિતવ્યં સમાહિતૈઃ ।
શ્રોતવ્યં ચ સદા ભક્ત્યા પરં સ્વસ્ત્યયનં હિ તત્ ॥
૭ ॥
‘So this telling of My glory should always be read with a collected mind, and heard with bhakti; for it brings the highest good.’
ઉપસર્ગાનશેષાંસ્તુ મહામારીસમુદ્ભવાન્ ।
તથા ત્રિવિધમુત્પાતં માહાત્મ્યં શમયેન્મમ ॥
૮ ॥
‘The telling of My glory quiets every trouble born of pestilence, and the three kinds of calamity.’
યત્રૈતત્પઠ્યતે સમ્યઙ્નિત્યમાયતને મમ ।
સદા ન તદ્વિમોક્ષ્યામિ સાન્નિધ્યં તત્ર મે સ્થિતમ્ ॥
૯ ॥
‘The shrine of Mine where this is duly read every day I shall never leave; My presence abides there.’
બલિપ્રદાને પૂજાયામગ્નિકાર્યે મહોત્સવે ।
સર્વં મમૈતચ્ચરિતમુચ્ચાર્યં શ્રાવ્યમેવ ચ ॥
૧૦ ॥
‘At an offering of bali, at puja, at the fire rite and at a great festival, the whole of this story of Mine should be recited and heard.’
જાનતાઽજાનતા વાપિ બલિપૂજાં તથા કૃતામ્ ।
પ્રતીચ્છિષ્યામ્યહં પ્રીત્યા વહ્નિહોમં તથા કૃતમ્ ॥
૧૧ ॥
‘Then, whether the bali and the puja are done knowing the rite or not knowing it, and the fire offering too, I shall accept them gladly.’
શરત્કાલે મહાપૂજા ક્રિયતે યા ચ વાર્ષિકી ।
તસ્યાં મમૈતન્માહાત્મ્યં શ્રુત્વા ભક્તિસમન્વિતઃ ॥
૧૨ ॥
‘At the great puja held every year in autumn, whoever hears this telling of My glory with bhakti…’
સર્વાબાધાવિનિર્મુક્તો ધનધાન્યસુતાન્વિતઃ ।
મનુષ્યો મત્પ્રસાદેન ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
૧૩ ॥
‘…will by My grace be freed from every trouble and blessed with wealth, grain and children; of this there is no doubt.’
શ્રુત્વા મમૈતન્માહાત્મ્યં તથા ચોત્પત્તયઃ શુભાઃ ।
પરાક્રમં ચ યુદ્ધેષુ જાયતે નિર્ભયઃ પુમાન્ ॥
૧૪ ॥
‘Hearing this telling of My glory, the good stories of how I appeared, and My valour in battle, a person becomes fearless.’
રિપવઃ સઙ્ક્ષયં યાન્તિ કલ્યાણં ચોપપદ્યતે ।
નન્દતે ચ કુલં પુંસાં માહાત્મ્યં મમ શૃણ્વતામ્ ॥
૧૫ ॥
‘For those who listen to My glory, enemies come to nothing, good comes to them, and their family rejoices.’
શાન્તિકર્મણિ સર્વત્ર તથા દુઃસ્વપ્નદર્શને ।
ગ્રહપીડાસુ ચોગ્રાસુ માહાત્મ્યં શૃણુયાન્મમ ॥
૧૬ ॥
‘In every rite for peace, on seeing a bad dream, and when the grahas press hard, one should hear My glory.’
ઉપસર્ગાઃ શમં યાન્તિ ગ્રહપીડાશ્ચ દારુણાઃ ।
દુઃસ્વપ્નં ચ નૃભિર્દૃષ્ટં સુસ્વપ્નમુપજાયતે ॥
૧૭ ॥
‘Troubles are stilled, and the hard afflictions of the grahas; and a bad dream a person has seen turns into a good one.’
બાલગ્રહાભિભૂતાનાં બાલાનાં શાન્તિકારકમ્ ।
સઙ્ઘાતભેદે ચ નૃણાં મૈત્રીકરણમુત્તમમ્ ॥
૧૮ ॥
‘It brings peace to children seized by the balagrahas, and where people have fallen out, it is the best maker of friendship.’
દુર્વૃત્તાનામશેષાણાં બલહાનિકરં પરમ્ ।
રક્ષોભૂતપિશાચાનાં પઠનાદેવ નાશનમ્ ॥
૧૯ ॥
‘It takes away the strength of all who live wickedly; by its mere reading, rakshasas, bhutas and pishachas are destroyed.’
સર્વં મમૈતન્માહાત્મ્યં મમ સન્નિધિકારકમ્ ।
પશુપુષ્પાર્ઘ્યધૂપૈશ્ચ ગન્ધદીપૈસ્તથોત્તમૈઃ ॥
૨૦ ॥
‘This whole telling of My glory brings one into My presence. Offering animals, flowers, arghya and incense, fragrance and the finest diyas…’
વિપ્રાણાં ભોજનૈર્હોમૈઃ પ્રોક્ષણીયૈરહર્નિશમ્ ।
અન્યૈશ્ચ વિવિધૈર્ભોગૈઃ પ્રદાનૈર્વત્સરેણ યા ॥
૨૧ ॥
‘…feeding brahmins, giving homa, sprinkling consecrated water day and night, and with many other offerings and gifts, for a whole year…’
પ્રીતિર્મે ક્રિયતે સાઽસ્મિન્ સકૃત્સુચરિતે શ્રુતે ।
શ્રુતં હરતિ પાપાનિ તથાઽઽરોગ્યં પ્રયચ્છતિ ॥
૨૨ ॥
‘…the joy that is given Me is given in full by hearing this good story of Mine once. Heard, it takes away sins and gives good health.’
રક્ષાં કરોતિ ભૂતેભ્યો જન્મનાં કીર્તનં મમ ।
યુદ્ધેષુ ચરિતં યન્મે દુષ્ટદૈત્યનિબર્હણમ્ ॥
૨૩ ॥
‘The telling of how I came to be born guards from harmful beings; and when the story of My battles, the slaying of the wicked daityas…’
તસ્મિઞ્છ્રુતે વૈરિકૃતં ભયં પુંસાં ન જાયતે ।
યુષ્માભિઃ સ્તુતયો યાશ્ચ યાશ્ચ બ્રહ્મર્ષિભિઃ કૃતાઃ ॥
૨૪ ॥
‘…is heard, people have no fear of what enemies may do. And the stutis that you and the brahmarshis have sung…’
બ્રહ્મણા ચ કૃતાસ્તાસ્તુ પ્રયચ્છન્તિ શુભાં મતિમ્ ।
અરણ્યે પ્રાન્તરે વાપિ દાવાગ્નિપરિવારિતઃ ॥
૨૫ ॥
‘…and those Brahma sang, give a mind turned to good. In a forest, on a lonely road, or caught in a forest fire…’
દસ્યુભિર્વા વૃતઃ શૂન્યે ગૃહીતો વાપિ શત્રુભિઃ ।
સિંહવ્યાઘ્રાનુયાતો વા વને વા વનહસ્તિભિઃ ॥
૨૬ ॥
‘…surrounded by robbers in a desolate place, or seized by enemies, chased by a lion, a tiger or wild elephants in the forest…’
રાજ્ઞા ક્રુદ્ધેન ચાજ્ઞપ્તો વધ્યો બન્ધગતોઽપિ વા ।
આઘૂર્ણિતો વા વાતેન સ્થિતઃ પોતે મહાર્ણવે ॥
૨૭ ॥
‘…sentenced to death or bound in prison at the word of an angry king, or tossed by the wind in a boat on the great sea…’
પતત્સુ ચાપિ શસ્ત્રેષુ સઙ્ગ્રામે ભૃશદારુણે ।
સર્વાબાધાસુ ઘોરાસુ વેદનાભ્યર્દિતોઽપિ વા ॥
૨૮ ॥
‘…when weapons are falling in a most terrible battle, in every dreadful trouble, or when racked with pain…’
સ્મરન્મમૈતચ્ચરિતં નરો મુચ્યેત સઙ્કટાત્ ।
મમ પ્રભાવાત્સિંહાદ્યા દસ્યવો વૈરિણસ્તથા ॥
૨૯ ॥
‘…whoever remembers this story of Mine is freed from the danger. By My power, lions and the like, robbers and enemies…’
દૂરાદેવ પલાયન્તે સ્મરતશ્ચરિતં મમ ॥
૩૦ ॥
‘…flee far from one who remembers My story.’
ઋષિરુવાચ ॥
૩૧ ॥
The Rishi said:
ઇત્યુક્ત્વા સા ભગવતી ચણ્ડિકા ચણ્ડવિક્રમા ॥
૩૨ ॥
Having spoken so, Bhagavati Chandika, fierce in Her valour…
પશ્યતામેવ દેવાનાં તત્રૈવાન્તરધીયત ।
તેઽપિ દેવા નિરાતઙ્કાઃ સ્વાધિકારાન્ યથા પુરા ॥
૩૩ ॥
…vanished on that very spot, even as the devas looked on. Then the devas, their fear gone, took up their own offices as before…
યજ્ઞભાગભુજઃ સર્વે ચક્રુર્વિનિહતારયઃ ।
દૈત્યાશ્ચ દેવ્યા નિહતે શુમ્ભે દેવરિપૌ યુધિ ॥
૩૪ ॥
…and all of them, their enemies slain, once more received their share of the yajnas. And when Shumbha, foe of the devas, had been slain by the Devi in battle…
જગદ્વિધ્વંસકે તસ્મિન્ મહોગ્રેઽતુલવિક્રમે ।
નિશુમ્ભે ચ મહાવીર્યે શેષાઃ પાતાલમાયયુઃ ॥
૩૫ ॥
…that destroyer of the world, most fierce and of matchless valour, and the mighty Nishumbha too, the daityas who were left went down to Patala.
એવં ભગવતી દેવી સા નિત્યાપિ પુનઃ પુનઃ ।
સમ્ભૂય કુરુતે ભૂપ જગતઃ પરિપાલનમ્ ॥
૩૬ ॥
In this way, O King, Bhagavati Devi, though She is eternal, appears again and again and protects the world.
તયૈતન્મોહ્યતે વિશ્વં સૈવ વિશ્વં પ્રસૂયતે ।
સા યાચિતા ચ વિજ્ઞાનં તુષ્ટા ઋદ્ધિં પ્રયચ્છતિ ॥
૩૭ ॥
It is She who deludes this universe, and She who gives it birth; asked, She gives true knowledge, and pleased, She gives prosperity.
વ્યાપ્તં તયૈતત્સકલં બ્રહ્માણ્ડં મનુજેશ્વર ।
મહાકાલ્યા મહાકાલે મહામારીસ્વરૂપયા ॥
૩૮ ॥
O King, this whole universe is pervaded by Her, Mahakali, who at the great dissolution takes the form of the great pestilence.
સૈવ કાલે મહામારી સૈવ સૃષ્ટિર્ભવત્યજા ।
સ્થિતિં કરોતિ ભૂતાનાં સૈવ કાલે સનાતની ॥
૩૯ ॥
She, in Her time, is the great pestilence; She, the unborn, becomes creation; and She, the eternal, sustains all beings in their time.
ભવકાલે નૃણાં સૈવ લક્ષ્મીર્વૃદ્ધિપ્રદા ગૃહે ।
સૈવાભાવે તથાઽલક્ષ્મીર્વિનાશાયોપજાયતે ॥
૪૦ ॥
In good times She is Lakshmi in people's homes, giving increase; and in hard times She Herself becomes Alakshmi, and brings ruin.
સ્તુતા સમ્પૂજિતા પુષ્પૈર્ધૂપગન્ધાદિભિસ્તથા ।
દદાતિ વિત્તં પુત્રાંશ્ચ મતિં ધર્મે ગતિં શુભામ્ ॥
૪૧ ॥
Praised, and given puja with flowers, incense, fragrance and the rest, She gives wealth and children, a mind set on dharma, and a good end.