ऋषिरुवाच॥
ऋषि कहते हैं।
इत्याकर्ण्य वचो देव्याः स दूतोऽमर्षपूरितः।
समाचष्ट समागम्य दैत्यराजाय विस्तरात्॥
देवी की बातें सुनकर दूत क्रोधित हो जाता है और लौटकर दैत्यों के राजा को सब विस्तार से बताता है।
तस्य दूतस्य तद्वाक्यमाकर्ण्यासुरराट् ततः।
सक्रोधः प्राह दैत्यानामधिपं धूम्रलोचनम्॥
दूत की बात सुनकर असुरों का राजा क्रोधित होता है और दैत्यों के सेनापति धूम्रलोचन से कहता है।
हे धूम्रलोचनाशु त्वं स्वसैन्यपरिवारितः।
तामानय बलाद् दुष्टां केशाकर्षणविह्वलाम्॥
हे धूम्रलोचन, तुम अपनी सेना के साथ जल्दी जाओ और उस दुष्ट स्त्री को बालों से घसीटकर बलपूर्वक यहाँ लाओ।
तत्परित्राणदः कश्चिद्यदि वोत्तिष्ठतेऽपरः।
स हन्तव्योऽमरो वापि यक्षो गन्धर्व एव वा॥
यदि कोई देवता, यक्ष या गंधर्व उसे बचाने आता है, तो उसका भी वध कर दो।
ऋषिरुवाच॥
ऋषि कहते हैं।
तेनाज्ञप्तस्ततः शीघ्रं स दैत्यो धूम्रलोचनः।
वृतः षष्ट्या सहस्राणामसुराणां द्रुतं ययौ॥
यह आज्ञा पाकर असुर धूम्रलोचन साठ हजार असुरों की सेना के साथ शीघ्र ही वहाँ जाता है।
स दृष्ट्वा तां ततो देवीं तुहिनाचलसंस्थिताम्।
जगादोच्चैः प्रयाहीति मूलं शुम्भनिशुम्भयोः॥
हिमालय पर बैठी देवी को देखकर वह जोर से कहता है कि शुम्भ और निशुम्भ के पास चलो।
न चेत्प्रीत्याद्य भवती मद्भर्तारमुपैष्यति।
ततो बलान्नयाम्येष केशाकर्षणविह्वलाम्॥
यदि तुम प्रेम से मेरे स्वामी के पास नहीं चलोगी, तो मैं तुम्हें बालों से घसीटकर बलपूर्वक ले जाऊंगा।
देव्युवाच॥
देवी कहती हैं।
दैत्येश्वरेण प्रहितो बलवान् बलसंवृतः।
बलान्नयसि मामेवं ततः किं ते करोम्यहम्॥
तुम्हें असुरों के राजा ने भेजा है, तुम स्वयं भी बलवान हो और सेना के साथ आए हो; यदि तुम मुझे बलपूर्वक ले जाओगे तो मैं तुम्हारा क्या कर सकती हूँ।
ऋषिरुवाच॥
ऋषि कहते हैं।
इत्युक्तः सोऽभ्यधावत्तामसुरो धूम्रलोचनः।
हुंकारेणैव तं भस्म सा चकाराम्बिका ततः॥
ऐसा सुनकर असुर धूम्रलोचन उनकी ओर दौड़ता है और तब देवी उसे केवल हुंकार शब्द से भस्म कर देती हैं।
अथ क्रुद्धं महासैन्यमसुराणां तथाम्बिका।
ववर्ष सायकैस्तीक्ष्णैस्तथा शक्तिपरश्वधैः॥
तब असुरों की विशाल सेना क्रोधित होकर देवी पर तीखे बाणों, शक्तियों और फरसों की वर्षा करती है।
ततो धुतसटः कोपात्कृत्वा नादं सुभैरवम्।
पपातासुरसेनायां सिंहो देव्याः स्ववाहनः॥
तब देवी का वाहन सिंह क्रोध से अपने बाल झटकता है और भयंकर गर्जना करता हुआ असुरों की सेना पर टूट पड़ता है।
कांश्चित् करप्रहारेण दैत्यानास्येन चापरान्।
आक्रम्य चाधरेणान्यान् स जघान महासुरान्॥
वह सिंह कुछ असुरों को अपने पंजों से, कुछ को मुख से और अन्य बड़े असुरों को अपने पैरों तले कुचलकर मार डालता है।
केषांचित्पाटयामास नखैः कोष्ठानि केसरी।
तथा तलप्रहारेण शिरांसि कृतवान् पृथक्॥
सिंह अपने नाखूनों से कुछ असुरों के हृदय फाड़ देता है और पंजों के प्रहार से अन्यों के सिर धड़ से अलग कर देता है।
विच्छिन्नबाहुशिरसः कृतास्तेन तथापरे।
पपौ च रुधिरं कोष्ठादन्येषां धुतकेसरः॥
वह कुछ असुरों के हाथ और सिर काट देता है और अपने बाल झटकते हुए अन्यों का रक्त पीता है।
क्षणेन तद्बलं सर्वं क्षयं नीतं महात्मना।
तेन केसरिणा देव्या वाहनेनातिकोपिना॥
देवी का वह अत्यंत क्रोधित और महान सिंह क्षण भर में ही सारी सेना को नष्ट कर देता है।
श्रुत्वा तमसुरं देव्या निहतं धूम्रलोचनम्।
बलं च क्षयितं कृत्स्नं देवीकेसरिणा ततः॥
असुरों का राजा शुम्भ यह सुनता है कि देवी ने धूम्रलोचन का वध कर दिया है और उनके सिंह ने सारी सेना नष्ट कर दी है।
चुकोप दैत्याधिपतिः शुम्भः प्रस्फुरिताधरः ।
आज्ञापयामास च तौ चण्डमुण्डौ महासुरौ॥
cukopa daityādhipatiḥ śumbhaḥ prasphuritādharaḥ | ājñāpayāmāsa ca tau caṇḍamuṇḍau mahāsurau || 21 ||
यह सुनकर वह क्रोधित होता है, उसके होंठ फड़कने लगते हैं और वह चण्ड और मुण्ड नामक दो महान असुरों को आज्ञा देता है।
हे चण्ड हे मुण्ड बलैर्बहुभिः परिवारितौ ।
तत्र गच्छत गत्वा च सा समानीयतां लघु॥
he caṇḍa he muṇḍa balairbahubhiḥ parivāritau | tatra gacchata gatvā ca sā samānīyatāṃ laghu || 22 ||
हे चण्ड और मुण्ड, तुम एक विशाल सेना के साथ वहाँ जाओ और उसे शीघ्र यहाँ लेकर आओ।
केशेष्वाकृष्य बद्ध्वा वा यदि वः संशयो युधि ।
तदाशेषायुधैः सर्वैरसुरैर्विनिहन्यताम्॥
keśeṣvākṛṣya baddhvā vā yadi vaḥ saṃśayo yudhi | tadāśeṣāyudhaiḥ sarvairasurairvinihanyatām || 23 ||
उसे बालों से घसीटकर या बांधकर लाओ, और यदि इसमें कोई संदेह हो तो सभी असुर युद्ध में अपने अस्त्रों से उस पर प्रहार करें।
तस्यां हतायां दुष्टायां सिंहे च विनिपातिते ।
शीघ्रमागम्यतां बद्ध्वा गृहीत्वा तामथाम्बिकाम्॥
tasyāṃ hatāyāṃ duṣṭāyāṃ siṃhe ca vinipātite | śīghramāgamyatāṃ baddhvā gṛhītvā tāmathāmbikām || 24 ||
जब वह दुष्ट स्त्री घायल हो जाए और उसका सिंह मारा जाए, तो उस अम्बिका को पकड़कर और बांधकर शीघ्र यहाँ ले आओ।
